Iran je od januara 2025. godine uspostavio tajnu mrežu vojnih agencija sa globalnim dometom, preko koje je, zaobilazeći američku pomorsku blokadu i zapadne sankcije, uvezao vojnu opremu, eksploziv i kamione velike nosivosti u vrednosti od najmanje dve milijarde dolara. To je pokazala istraga Rojtersa, čiji su rezultati danas objavljeni.
Prema navodima agencije, iza iranskog Ministarstva odbrane nalazi se više od 5.000 agencija koje čine moćan finansijski i vojni sistem. Tragovi njihovog poslovanja mogu se pronaći u podacima o transportu robe koji datiraju još od 2016. godine.
Pojedine agencije povezane su sa Korpusom islamske revolucionarne garde (IRGC) i poslovnim konglomeratima poznatim kao „bonjadi”, koje kontroliše iranska elita.
Nalazi Rojtersove istrage pružaju uvid u jednu od velikih nepoznanica rata između Irana i Sjedinjenih Američkih Država – kako Korpus islamske revolucionarne garde uspeva da obnavlja zalihe raketa i dronova.
Tokom 18 meseci, od januara 2025. do juna 2026. godine, uključujući i prva četiri meseca ovogodišnjeg rata, samo jedna od iranskih agencija, MOD 346428, uvezla je velike količine raketnog goriva, eksploziva i komponenti neophodnih za proizvodnju dronova i raketa. Među uvezenom robom bili su i kamioni velike nosivosti koji mogu da se koriste kao raketni lanseri.
Oprema je, kako navodi Rojters, dopremana kopnenim, morskim i vazdušnim putem, a veliki deo poticao je iz Kine, Rusije i Nemačke.
Istraga o mreži iranskih tajnih agencija zasnovana je na hiljadama iranskih bankarskih i državnih dokumenata, podacima iz registara kompanija i evidenciji uvoza.
Sve agencije imaju istu adresu u Teheranu, na kojoj se nalazi i iransko Ministarstvo odbrane i logistika oružanih snaga. Kao datum osnivanja navode 11. februar 1979. godine, kada je ajatolah Ruholah Homeini preuzeo vlast u Iranu nakon svrgavanja monarhije.
Međutim, dokumenti pokazuju da je većina tih agencija zapravo osnovana 2013. godine, u vreme kada se Iran suočavao sa sankcijama zbog kojih su njegov izvoz sirove nafte i vrednost nacionalne valute naglo opali.
Sistem iranske vojne nabavke i zaobilaženja sankcija funkcioniše preko mreže posrednika i kompanija registrovanih u inostranstvu, koje služe kao paravan. Te kompanije, zajednički poznate kao „povereniци”, koriste prihode od ilegalne prodaje nafte za nabavku robe namenjene Iranu.
E.M.
