Građevinski teren obično krije kablove, cevi i slojeve zemlje koji zanimaju samo projektante. Ali u rumunskoj Konstanci, nekadašnjem Tomisu, priprema prostora za bolnički kompleks otvorila je sasvim drugačiji prizor: čitav niz rimskih grobova i katakombi. Popular Mechanics je 12. marta opisao otkriće 34 groba, uključujući i višestruke sahrane, kao jedan od onih trenutaka kada urbanistička sadašnjost doslovno nagazi na antičku prošlost.
Još zanimljiviji od samog broja grobova bio je karakter nalaza. Uz nakit, staklo, novac i amfore afričkog porekla, istraživači su izdvojili i metalni umbo, središnji deo paradnog ili ceremonijalnog štita, koji upućuje na osobu višeg statusa i moguće vojne veze. Nalaz grčkog natpisa dodatno je proširio sliku o Tomisu kao mestu gde su se preplitale trgovina, vojska i religijski život na zapadnoj obali Crnog mora. To nije mala lokalna epizoda, već podsetnik da su antički gradovi često bili složeniji i kosmopolitskiji nego što današnja administrativna mapa sugeriše.
Za čitaoca u Srbiji ova priča ima i poznat prizvuk. Balkan je pun gradova u kojima ispod savremenih ulica leže rimski, vizantijski ili srednjovekovni slojevi, pa svaki novi iskop menja i pitanje planiranja prostora i način na koji zamišljamo sopstvenu istorijsku dubinu. Ovakva otkrića podsećaju da grad nikada nije samo ono što se vidi na površini. Nekad je dovoljno nekoliko metara zemlje da ispod projekta budućnosti izroni ceo mrtvi grad star dve hiljade godina.
S.B.
