Kad neko kaže „najpoznatije dete istorije”, gotovo uvek misli na Tutankamona – faraona koji je na presto došao kao dečak, a postao legenda tek posle smrti. Prema opštim hronologijama koje navode Britanika i National Geographic, vladao je približno od oko 1333. do 1324. godine pre nove ere, svega oko devet do deset godina, a umro je sa oko 18 ili 19 godina.
Rođen je u doba verskog potresa. Njegov prethodnik (i u široj literaturi najčešće naveden kao otac) bio je Ehnaton, vladar koji je gurao kult Atona – sunčevog diska – i preselio dvor u Amar nu. Zato i Tutankamon u startu nosi ime Tutankaton („živa slika Atona”), a njegova mlada kraljica se zvala Anhesenpaaton. Međutim, oko treće godine vladavine, pod snažnim uticajem dvorskih staratelja i sveštenstva, vraća se stari poredak: Amon (Amun) ponovo postaje vrhovni bog državnog poretka, a dečak-faraon menja ime u Tutankamon („živa slika Amona”), dok kraljica postaje Anhesenamon. Taj preokret je opisan i u poznatoj „Steli obnove”, koja Amarnski period prikazuje kao vreme zapuštenih hramova i narušenog „reda sveta”.
Kako izgleda svakodnevica jednog faraona koji još nije ni odrastao? U praksi, njegov „ritam” je bio ritam dvora: jutarnji obredi, prinošenje darova, odobravanje popisa i radova, i – što je politički najvažnije – predstavljanje obnove hramova u Tebi i Memfisu kao povratka normalnosti. Iza kulisa stoje odrasli: Aj (Ay), kasniji naslednik, i vojskovođa Horemheb, koji će posle preuzeti zasluge i „počistiti” tragove Amarne iz zvaničnog pamćenja. Zato Tutankamon deluje kao figura između svetova: poslednji od jedne krize i prvi korak ka stabilizaciji.
Njegov izgled i zdravlje danas znamo kroz savremene analize mumije i popularne sinteze: pominju se telesne tegobe, moguća malarija i problemi sa stopalom koji su ga možda pratili od detinjstva, što objašnjava i veliki broj štapova nađenih u grobnici. Ali ono što ga je učinilo „večnim” nije medicina, već sreća arheologije: grobnica KV62, otkrivena 1922. u Dolini kraljeva, ostala je gotovo netaknuta, sa hiljadama predmeta koji su svetu dali najjasniji prozor u dvorsku kulturu Novog kraljevstva. Dan otkrića – 4. novembar 1922. – i cela dokumentacija iskopavanja danas su brižljivo obrađeni u arhivama koje vodi Grifit institut u Oksfordu.
Tutankamon je, paradoksalno, vladao kratko i tiho, ali je u smrti dobio ono što mnogi moćniji nisu: priču koja ima lice, zlatnu masku i ljudsku meru. Bio je dečak u sistemu koji traži božansku sigurnost, a postao je simbol trenutka kada se Egipat vraćao starim bogovima, starim običajima i starom osećaju reda – kao da je kroz njega, makar na kratko, država pokušala da „udahne”.
S.B.
