SKOPLJE – Neplanska urbanizacija i izgradnja objekata koji ometaju prirodnu cirkulaciju vazduha dodatno produbljuju problem zagađenja u Skoplju, upozorili su stručnjaci na naučnoj tribini o zaštiti životne sredine, održanoj u organizaciji Makedonskog ekološkog društva.
Zagađenje vazduha u Skoplju ne odnosi se isključivo na prisustvo PM10 i PM2,5 čestica, već i na štetne materije koje se vezuju za njih i putem disanja dospevaju u ljudski organizam, ugrožavajući zdravlje.
Istaknuto je da indeks kvaliteta vazduha pruža potpuniju sliku stvarnog stanja i, nažalost, ukazuje na veoma nepovoljne uslove u glavnom gradu Severne Makedonije.
Lete i toksična jedinjenja koja udišemo
Dr Marina Stefova, profesorka Instituta za hemiju Prirodno-matematičkog fakulteta u Skoplju, naglasila je da problem nisu samo suspendovane čestice, već i toksična jedinjenja koja se za njih vezuju i direktno ulaze u organizam putem udisanja.
Ona je objasnila da je zagađenje izraženije tokom zimskog perioda zbog temperaturne inverzije i povećanog stvaranja finih čestica, dok su štetna hemijska jedinjenja prisutna tokom cele godine, iako njihovi efekti nisu uvek jednako vidljivi.
Kao ključne mere za poboljšanje kvaliteta vazduha, Stefova je navela smanjenje emisija iz saobraćaja, manju upotrebu fosilnih goriva za grejanje, ograničavanje proizvoda koji sadrže štetne hemikalije, povećanje zelenih površina, intenzivnije pošumljavanje, ekološku edukaciju od najranijeg uzrasta, kao i uvođenje strožih standarda emisija uz kontinuirani monitoring zagađivača.
Nepovoljan geografski položaj
Profesor dr Ivica Milevski sa Instituta za geografiju PMF-a istakao je da se Skoplje u regionalnom kontekstu izdvaja kao izražena „vruća tačka“ zagađenja, dok su povećani nivoi zabeleženi i u Strumičkoj i Pelagonijskoj kotlini.
Prema njegovim rečima, nepovoljan geografski položaj grada dodatno je opterećen neplanskom gradnjom uz reku Vardar, koja remeti prirodni protok vazduha i stvara vrtloge u kojima se zagađeni vazduh zadržava.
Milevski je predstavio i platformu Google Earth Engine, koja omogućava detaljne vizuelne prikaze zagađenja, uključujući koncentracije pojedinačnih gasova poput ugljen-monoksida, azot-dioksida i sumpor-dioksida.
Na tribini je upozoreno i da su PM2,5 čestice posebno opasne jer prodiru duboko u pluća, pa čak i u krvotok.
PM2,5 čestice agresivne i smrtne
U Evropi je tokom 2023. godine zbog ovih čestica zabeleženo oko 206.000 smrtnih slučajeva, dok je azot-dioksid, dominantno poreklom iz saobraćaja, bio povezan sa oko 34.000 smrtnih slučajeva u Evropskoj uniji, najčešće usled srčanih oboljenja i dijabetesa.
Posebna pažnja posvećena je i perzistentnim organskim zagađivačima, prisutnim u pesticidima i svakodnevnim proizvodima. Suzana Andonova iz Ministarstva za životnu sredinu upozorila je da ove supstance imaju sposobnost bioakumulacije i mogu imati kancerogeno dejstvo, narušiti nervni sistem i reproduktivno zdravlje.
Profesor dr Trajče Stafilov sa Instituta za hemiju PMF-a ukazao je i na ozbiljne nedostatke u sistemu upravljanja komunalnim otpadom, naglasivši da država još nema uspostavljenu funkcionalnu mrežu regionalnih deponija.
Izvor i foto: GRID.mk
