BEOGRAD – Srpska pravoslavna crkva (SPC) i verujući narod danas molitveno obeležavaju praznik Svete dece mučenika jastrebarskih i sisačkih, u znak sećanja na hiljade nevinih srpskih mališana koji su zverski mučeni i usmrćeni u specijalizovanim dečjim logorima zloglasne Nezavisne Države Hrvatske (NDH) tokom Drugog svetskog rata. Odlukom Svetog arhijerejskog sabora SPC, ovi najmlađi postradali stradalnici proglašeni su za svetitelje, a njihov spomen se trajno proslavlja svakog 13. jula.
Ovaj potresni i sveti praznik, koji se liturgijski proslavlja upravo danas, u ponedeljak, 13. jula 2026. godine, podseća na najmračnije stranice istorije i nezapamćeni genocid nad srpskom decom čija je jedina krivica bila njihovo poreklo i pravoslavna vera.
Zvanični crkveni kalendar detaljno dokumentuje monstruozni sistem funkcionisanja ovih stratišta koja su u istoriji ostala zabeležena kao jedini dečji logori u okupiranoj Evropi.
Pakleni plan prevaspitavanja u ustaškom duhu: Logor u Jastrebarskom osnovan pre više od osam decenija
U zvaničnim tekstovima SPC podseća se na jezivu hronologiju i geografiju dečjeg stradanja:
Logor pod maskom prihvatilišta: Logor u Jastrebarskom osnovan je u julu 1942. godine pod ciničnim nazivom „Prihvatilište za decu izbeglica“. Njegov stvarni, monstruozni zadatak bio je da se mališani nasilno odvojeni iz drugih logora surovo prevaspitavaju u ustaškom duhu.
Masovne deportacije u Sisak: U isto vreme, u logor u Sisku je od avgusta do kraja oktobra 1942. godine deportovano više od 7.000 srpske dece sa prostora Kozare, Banije, Like, Korduna i Slavonije.
Dnevnik smrti grobara Franje Ilovara: Tela srpske dece silom zbijana u sanduke
Kao jedno od najpotresnijih i neoborivih svedočanstava o golgoti srpske dece navodi se autentična beležnica lokalnog grobara Franje Ilovara, koji je po naređenju ustaških vlasti sahranjivao preminule mališane i vodio preciznu evidenciju o broju pokopanih tela.
Zapisnik grobara Ilovara otkriva nezapamćen pakao: samo u jednom danu, 22. jula 1942. godine, sahranjeno je čak 107 dece! Dečja tela su, prema njegovim rečima, bila spakovana u obične transportne kutije i drvene sanduke. Da bi ih što više stalo u jedan jedini sanduk, ustaški dželati su ih silom zatvarali i gurali, pa je u jednoj jedinoj „kištri“ (sanduku) bivalo sabijeno i do desetoro mrtve ili polužive srpske dece.
Preko hiljadu dečjih žrtava: Istorijski podaci o oslobađanju logora smrti
Zvanični podaci pokazuju razmere tragedije u nepunih mesec i po dana funkcionisanja logora Jastrebarsko, kroz koji je prošlo 3.336 dece, uglavnom sa stradalne Kozare.
Zvanično je u tom kratkom periodu umrlo najmanje 768 mališana, mada je čuveni istraživač Dragoje Lukić dokumentovao znatno veći broj žrtava, ističući da je stradalo više od hiljadu dece. Ovaj logor smrti konačno je zatvoren nakon što su ga 26. avgusta 1942. godine herojski zauzele jedinice Četvrte kordunaške brigade NOVJ, dok je dečji logor u Sisku prestao sa radom 8. januara 1943. godine. Na inicijativu episkopa gornjokarlovačkog Gerasima, Sveti arhijerejski sabor SPC je 21. maja 2022. godine doneo istorijsku odluku o kanonizaciji, upisavši večna imena dece mučenika u diptihe svetih.
M. D.
