Gotovo tri decenije nakon bombardovanja SR Jugoslavije, ponovo se otvara pitanje odgovornosti i odnosa velikih sila prema civilnim žrtvama, uz poziv na jasno i zvanično izvinjenje.
Osnivač i predsednik Društvo srpsko-izraelskog prijateljstva Majkl Frojnd ocenio je da je došlo vreme da Sjedinjene Američke Države upute zvanično izvinjenje Srbija zbog stradanja civila tokom NATO bombardovanja 1999. godine.
Povodom godišnjice početka vazdušne kampanje NATO, Frojnd je ukazao da su sirene koje su 24. marta odjeknule Beogradom označile početak ne samo vojne akcije, već i dugotrajne društvene i nacionalne traume.
Kako navodi, tokom 78 dana bombardovanja gađani su mostovi, fabrike, saobraćajna infrastruktura i stambene zone, dok je operacija, poznata kao Operacija Saveznička sila, sprovedena bez eksplicitnog odobrenja Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija, što je otvorilo brojna pravna i etička pitanja.
Frojnd ističe da izrazi žaljenja, poput onog koji je tokom posete Beogradu 2016. godine uputio Džozef Bajden, imaju značaj, ali da nisu dovoljni bez jasnog prihvatanja odgovornosti.
Kao primer drugačijeg pristupa naveo je izvinjenje bivšeg predsednika Češke Miloš Zeman iz 2021. godine, kao i stavove pojedinih američkih zvaničnika koji su ovu intervenciju ocenili kao grešku.
Pozivajući se na podatke Human Rights Watch, Frojnd podseća da je tokom kampanje poginulo oko 500 civila, dok je infrastruktura širom zemlje bila teško oštećena. Kao posebno tragične događaje naveo je bombardovanje voza u Grdelička klisura i napad na zgradu Radio-televizija Srbije, kada je stradalo 16 zaposlenih.
Istakao je i razaranja u Novi Sad, gde su tokom bombardovanja srušena sva tri mosta preko Dunava, kao i dugoročne kontroverze u vezi sa upotrebom municije sa osiromašenim uranijumom.
Frojnd naglašava da bi izvinjenje predstavljalo čin moralne odgovornosti, ali i korak ka jačanju odnosa između Srbije i SAD, koji imaju dugu istoriju. Podseća da je predsednik Vudro Vilson 1918. godine naredio da se srpska zastava zavijori iznad Bele kuće, kao i na značaj ličnosti poput Mihajlo Pupin u povezivanju dve zemlje.
Takođe, istakao je značaj Misija Halijard, tokom koje su srpski seljaci spasli više od 500 američkih pilota, ocenjujući da takvi primeri svedoče o istorijskom savezništvu.
Zaključujući, Frojnd poručuje da se istinsko partnerstvo ne može graditi bez suočavanja sa prošlošću i da bi jasno izvinjenje predstavljalo važan korak ka obnovi poverenja i otvaranju prostora za buduću saradnju.
Foto: Vikipedija
