Zamislite da otvorite genetsku mapu kontinenta i naletite na slepu ulicu: ljudi su postojali, živeli, ostavili kosti – ali kao da nemaju ni pretke ni potomke u poznatim bazama. Popjular mekaniks piše o analizama ostataka sa visoravni Bogotski altiplano u današnjoj Kolumbiji, gde su pre oko 6.000 godina pristizale grupe lovaca-sakupljača koje su se vremenom okretale poljoprivredi. A onda – tišina u genima.
Prema prikazu, izdvojena DNK linija ne pokazuje direktnu vezu ni sa starijim uzorcima ni sa savremenim populacijama u Južnoj Americi. Ipak, pojavljuje se zanimljiv most: sličnosti sa grupama povezanim sa prevlakom Paname i zajednicama koje govore čibčanske jezike, rasprostranjene u širem regionu. To ne znači “rešenje”, već novu zagonetku: da li je u pitanju migracioni talas koji je kasnije potpuno apsorbovan, ili izolovana grupa koja je nestala zbog bolesti, konflikta, klimatskih promena ili društvenih potresa?
Da bi se razumelo koliko je ovo čudno, vredi se vratiti na širu sliku naseljavanja Amerika. Genetičari uglavnom polaze od toga da su preci starosedelaca stigli iz severoistočne Azije i Sibira, uz mešanja koja se smeštaju oko 20.000 godina unazad, a zatim prelazak ka Severnoj Americi približno pre 16.000 godina. Posle toga nastaje grananje na severne i južne linije, uz više kasnijih “talasa” i lokalnih mešanja. U tom kontekstu, “genetska rupa” u Kolumbiji deluje kao izgubljeno poglavlje knjige koja je inače prebogata fusnotama.
Ono što dodatno fascinira jeste da ovakvi nalazi menjaju i priču o jeziku i kulturi. Ako se zaista radi o populaciji koja je imala veze sa čibčanskim jezičkim prostorom, onda DNK postaje alat ne samo za biologiju, već i za istoriju ideja: kako su se ljudi kretali, šta su razmenjivali, gde su se zadržavali. Popjular mekaniks naglašava da će ključ biti u novim uzorcima, većem broju skeleta i preciznijem datiranju – jer u genetici, kao i u detektivskom romanu, jedan trag nije priča, ali može da okrene čitav zaplet.
S.B.
