BEOGRAD – Povodom obeležavanja Vidovdana, istorijska skica nove crkve Samodreža, rad čuvenih arhitekata Petra Popovića i Aleksandra Deroka, biće ekskluzivno izložena u Galeriji „Aleksandar Despić“ Muzeja nauke i tehnike u nedelju, 28. juna 2026. godine. Ova jedinstvena postavka biće otvorena za javnost u terminu od 10.00 č do 18.00 č, a ulaz u muzej će tog dana za sve posetioce biti u potpunosti slobodan.
Prema narodnom verovanju, uoči Kosovskog boja 1389. godine, knez Lazar se sa svojim velikašima i vojskom pričestio upravo u crkvi Samodreži između Prištine i Vučitrna. Iako su prvu nemanjićku svetinju Osmanlije srušile i od njenog materijala podigle vodenicu, narod je vekovima kroz epsku poeziju, pre svega kroz pesme „Uroš i Mrnjavčevići“ i „Car Lazar se privoleva carstvu nebeskom“, ljubomorno čuvao predanje i svest o njenom postojanju i tačnoj lokaciji.
Zahvaljujući oficiru i pesniku Petru A. Kunoviću, 1925. godine osnovan je Odbor za obnovu crkve Samodreže. Iskopavanja su započeta 1928. godine, a pronalazak velikog broja lobanja i kostiju na lokalitetu potvrdio je istinitost narodnog sećanja o sahranjivanju kosovskih junaka. Projekat izgradnje nove crkve poveren je stručnjacima i bliskim saradnicima, Popoviću i Deroku, čiji se rad danas čuva u Zbirci arhitekture i graditeljstva Muzeja nauke i tehnike u Beogradu.
Projektanti su kreirali jednobrodnu građevinu od belih kamenih tesanika, skromnih dimenzija i prečišćenih formi, bez dekoracije, čime su uspešno sačuvali autentični arhitektonski izraz srednjovekovnih crkava sa teritorije Pećke patrijaršije. Unutrašnje freske izradio je čuveni pesnik i slikar Živorad Nastasijević.
Izgradnja je završena 1932. godine, kada je na Vidovdan crkvu osveštao patrijarh srpski Varnava i održao pomen kosovskim stradalnicima. Izlaganje ove skice pruža jedinstvenu priliku beogradskoj publici da se u veri i istoriji susretne sa dokumentom koji spaja epsko i istorijsko trajanje bele Samodreže, uprkos svim oštećenjima koja je pretrpela kroz noviju istoriju.
N.V.
