U poslednjih godinu dana svetska energetska zajednica sve glasnije priča o prirodnom vodoniku — niskougljeničnom gasu koji se nalazi direktno u Zemljinoj kori, a ne proizvodi industrijskim procesima. Radi se o tzv. “belom” ili geološkom vodoniku, koji nije rezultat reformisanja metana ili elektrolize vode, već nastaje prirodnim hemijskim reakcijama duboko pod zemljom, najčešće između vode i minerala bogatih gvožđem u starim stenskim formacijama.
Vest koja je ovog proleća ponovo potaknula interesovanje stiže iz Moselle oblasti u francuskom regionu Lorraine, gde su istraživači otkrili ogromne rezerve prirodnog vodonika procijenjene na oko 46 miliona tona, zakopanih i raspoređenih na dubinama od preko kilometar ispod površine. Ovaj nalaz se smatra jednim od najvećih otkrivenih dosad i smatran je čak potencijalno vrednim milijarde dolara u kontekstu buduće eksploatacije.
Za razliku od industrijskog vodonika — „sivog“ koji se dobija iz fosilnih goriva ili „zelenog“ proizvedenog kroz elektrolizu uz pomoć obnovljive energije — prirodni vodonik već postoji u obliku gasa u geološkim bazenima i ne zahteva energiju i emisije povezane s proizvodnjom. To ga čini potencijalno čistijim i jeftinijim izvorom ako se ispostavi da je eksploatacija ekonomična i ekološki održiva.
Međutim, tu su i ozbiljna “ali”. Geologija ovakvih ležišta je kompleksna, sa promenljivim koncentracijama vodonika i povezanim gasovima, poput azota ili helijuma, što znači da efikasno vađenje nije trivijalno. Potrebna je nova oprema, tehnologija kompresije, transport i skladištenje, kao i jasna regulatorna pravila o eksploataciji — jer vodonik je vrlo lagan i može da curi kroz mnoge materijale, što ima implikacije na sigurnost i ekonomiju.
Za Balkan i Srbiju bi ovakav razvoj mogao značiti povratak interesovanja za geološka bogatstva i nove investicije u energetsku infrastrukturu: regioni sa starim rudarskim basenima mogli bi postati mete geološkog istraživanja, a domaće kompanije bi mogle sarađivati sa evropskim partnerima u pilot-projektima. Ali sve to još je daleko od komercijalne realnosti — i pre nego što se uđe u bušenje i industrijsku eksploataciju, ostaje da se reše pitanja troškova, zaštite okoline i zakonodavstva.
Prirodni vodonik jeste uzbudljiv potencijal koji obećava čistu energiju “iz zemlje”, ali trenutno je to više rana faza tehnološkog i tržišnog razvoja nego gotov izvor energije koji će sutra napajati fabrike ili domove.
S.B.
