JASENOVAC – Spomenik „Kameni cvet“ u Jasenovcu, podignut u znak sećanja na stotine hiljada svirepo ubijenih Srba, Jevreja, Roma i antifašista u zloglasnoj Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (NDH), svečano je otkriven na današnji dan, 4. jula 1966. godine. Ovaj monumentalni spomenik već punih šest decenija stoji kao trajni nemi svedok jednog od najstrašnijih stradanja u istoriji čovečanstva, opominjući buduće generacije na razmere ustaškog genocida.
Autor ovog svetski poznatog spomenika je čuveni arhitekta Bogdan Bogdanović, koji je svoje delo opisao ne kao simbol smrti, već kao „znak večitog obnavljanja“ i trijumfa života nad ponorom.
Prilikom otvaranja i opisivanja arhitektonske i filozofske ideje koja stoji iza betonskog cveta, sam Bogdanović je ostavio duboko svedočanstvo o svom radu:
„Kripta spomenika je okrenuta prema žrtvama iz kojih vuče svoj koren prema svetlosti i suncu, odnosno prema životu i slobodi“, rekao je Bogdanović.
Na severnoj strani kripte ovog grandioznog spomenika položena je masivna bronzana ploča u kojoj su zauvek upisani potresni stihovi iz čuvene poeme „Jama“ Ivana Gorana Kovačića, koja na najslikovitiji umetnički način opisuje užase masovnih pokolja.
Sistem smrti: Od jasenovačkih logora do 105 grobnih polja u Donjoj Gradini
Koncentracioni logor Jasenovac osnovan je avgusta 1941. godine i činio ga je kompleks od pet glavnih logora. Međutim, najveće stratište ovog sistema nalazilo se sa druge strane reke, gde je industrija smrti radila punim kapacitetom:
Prevoz na likvidaciju: Sistemu logora bilo je priključeno selo Donja Gradina, gde su ustaše skelom preko reke Save svakodnevno prevozile izmučene logoraše na zversku likvidaciju.
Masovne grobnice: O stravičnim razmerama zločina danas u Donjoj Gradini svedoči čak 105 grobnih polja – džinovskih masovnih grobnica u kojima počivaju čitave generacije poklane u ime monstruozne ideologije NDH.
Istorijske činjenice o broju žrtava: Istina koju su progutale Sava i Paćilijeva peć
Prema zvaničnim podacima Zemaljske komisije Hrvatske za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača iz 1945. godine, broj žrtava jasenovačkog logora kreće se oko 500.000 do 600.000. Komisija je tada stavila poseban akcenat na činjenicu da se tačan broj žrtava nikada neće moći precizno utvrditi u glavu. Glavni razlozi za to su što je mnoge mučenike „progutala“ zloglasna Paćilijeva peć (krematorijum), dok je bezbroj tela odnela i sakrila reka Sava.
Kasnija detaljna naučna istraživanja vršena šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog veka pokazala su punu, zastrašujuću razmeru genocida. Utvrđeno je da je u sistemu koncentracionog logora Jasenovac ubijeno čak 700.000 ljudi.
Među tih 700.000 zverski umorenih duša, zvanična statistika beleži sledeću strukturu stradalnika:
500.000 Srba (koji su bili primarna meta istrebljenja u NDH)
33.000 Jevreja
40.000 Roma
127.000 antifašista različitih nacionalnosti, među kojima se nalazi i najpotresnija brojka od preko 20.000 nevine dece.
M. D.
