NOVI SAD / PRIZREN – Danas se navršavaju tačno 22 godine od jednog od najtragičnijih događaja u modernoj srpskoj istoriji – Martovskog pogroma 2004. godine. Tokom tri dana sistematskog i orkestriranog nasilja, desetine hiljada Albanaca sprovele su etničko čišćenje nad preostalim Srbima na Kosovu i Metohiji, dok su međunarodne snage (KFOR i UNMIK) u velikoj meri ostale pasivne.
Bilans stradanja: Žrtve i progon
Nasilje koje je zahvatilo gradove i sela širom pokrajine ostavilo je razorne posledice:
Ljudske žrtve: Ubijeno je ukupno 27 osoba. Među njima je bilo 16 Srba, dok su 11 Albanaca usmrtili vojnici KFOR-a u pokušaju da obuzdaju masu.
Etničko čišćenje: Iz svojih domova je proterano više od 4.000 Srba.
Uništena imovina: Spaljeno je i porušeno 935 srpskih kuća.
Kulturni genocid: Pepeo svetske baštine
Poseban fokus napada bio je na duhovnom identitetu srpskog naroda. U plamenu je nestalo ili teško oštećeno 35 pravoslavnih crkava i manastira, od kojih su mnogi bili spomenici pod zaštitom UNESCO-a:
Bogorodica Ljeviška (Prizren): Crkva iz 14. veka, remek-delo vizantijske arhitekture, teško je oštećena vatrom.
Manastir Devič: Potpuno spaljen i uništen.
Prizrenska bogoslovija: Spaljena do temelja, kao i ceo stari srpski kvart Potkaljaja u Prizrenu.
Simbolika: Svetinje su sistematski skrnavljene, a freske neprocenjive vrednosti nepovratno oštećene.
Hronologija i povod
Nasilje je izbilo 17. marta nakon lažne vesti o utapanju trojice albanskih dečaka u reci Ibar, za šta su, bez dokaza, optuženi Srbi. Iako je kasnije istragom utvrđeno da optužbe nisu bile istinite, masa je već krenula u rušilački pohod:
Čaglavica: Prva tačka sukoba gde su Srbi telima branili ulaz u selo.
Prizren i Priština: Srbi su u ovim gradovima gotovo potpuno izbrisani u tom naletu.
Pasivnost KFOR-a: U mnogim mestima međunarodne trupe su se povukle u svoje baze, ostavljajući civile na milost i nemilost masi.
Podaci o razaranju (17–19. mart 2004)
Kategorija Statistika
Ubijeni Srbi 16
Prognani Srbi 4.012
Spaljene crkve i manastiri 35
Uništene srpske kuće 935
Oštećeni spomenici kulture 10.000 (ikone, freske, knjige)
M. D.
