VUČIĆEVO PISMO O KOM SE PRIČA: Nisu se samo Crnogorci pronašli – ceo region se sad bolje razume

PODGORICA: Glavni i odgovorni urednik TV PRVA Crna Gora i osnivač portala Borba Dražen Živković napisao je danas autorski tekst o otvorenom pismu predsednika Srbije Aleksandra Vučića javnosti Crne Gore.

Njegov tekst prenosimo u celosti i bez izmena:

Otvoreno pismo predskednika Srbije Aleksandra Vučića javnosti Crne Gore nije bilo tek još jedno političko saopštenje u nizu regionalnih prepucavanja. Ono je, mnogo više od toga, predstavljalo pokušaj da se prvi put nakon dugo vremena na jednom mjestu saberu gotovo sve ključne tačke spora između zvanične Podgorice i Beograda, ali i da se iz ugla Srbije pošalje poruka koja je istovremeno politička, državnički racionalna i emotivno obojena.

Jer Balkan već dugo ne pati od manjka propagande. Pati i od manjka iskrenosti.

A Vučićevo obraćanje, bez obzira da li se neko politički slagao sa njim ili ne, otvorilo je pitanja koja se u Crnoj Gori godinama pokušavaju gurati pod tepih ili predstavljati kroz pojednostavljene političke narative.

Gotovo dvije decenije dio političke scene u Crnoj Gori opstajao je na tezi da Srbija predstavlja ključnu prijetnju crnogorskoj nezavisnosti, identitetu i suverenitetu. Taj narativ postao je temelj čitave jedne političke ideologije u kojoj je svaki unutrašnji problem mogao biti objašnjen „malignim uticajem Beograda“.

Ipak, kada se emocije sklone sa strane i pogledaju činjenice, teško je pronaći ozbiljan primjer u kojem je zvanični Beograd nakon 2006. godine institucionalno ugrozio teritorijalni integritet Crne Gore.

Naprotiv.

Srbija je prihvatila rezultate referenduma, nije otvorila nijedno teritorijalno pitanje, nije osporavala članstvo Crne Gore u NATO-u, niti je zvanično pokretala bilo kakve procese destabilizacije države.

Sa druge strane, upravo je Crna Gora 2008. godine priznala nezavisnost Kosova, direktno zadirući u jedno od najosjetljivijih državnih i nacionalnih pitanja Srbije.

I tu dolazimo do ključnog paradoksa odnosa dvije države.

Srbija je prihvatala gotovo svaku odluku Podgorice, čak i onda kada je bila duboko protiv interesa i osjećanja većinskog dijela srpskog naroda, dok je istovremeno iz Crne Gore prema Srbiji godinama stizao politički i medijski narativ u kojem je Beograd predstavljan kao gotovo trajna prijetnja.

Upravo zato Vučićevo pismo ima posebnu težinu.

Jer ono prvi put veoma direktno razbija taj politički stereotip.

Emocija koja se ne može sakriti

Posebno upečatljiv dio pisma jeste ton u kojem Vučić govori o odnosu Srbije prema Crnoj Gori.

Tu više nije riječ samo o geopolitici.

Već o emociji.

O osjećaju dijela srpskog naroda da je tokom posljednjih decenija izgubio ne samo zajedničku državu, već i pravo da otvoreno govori o sopstvenim osjećanjima prema Crnoj Gori bez optužbi za hegemoniju ili miješanje u unutrašnje stvari.

Kada Vučić kaže: „Izvinite što smo vas voljeli više nego vi nas“, to nije samo politička rečenica.

To je poruka koja pogađa suštinu odnosa dva naroda koji su decenijama živjeli u istoj državi, dijelili istoriju, ratove, porodice i identitet.

I upravo zbog toga pismo nije ostalo hladan politički dokument.

Ono je dobilo emocionalnu dimenziju koja se na Balkanu ne može ignorisati.

Jer odnosi Srbije i Crne Gore nijesu odnosi dvije potpuno strane države.

To su odnosi duboko povezanih društava koja i dalje nose zajedničku istorijsku i porodičnu memoriju.

Jer upravo tu dolazi do izražaja ono što značajan dio javnosti na Balkanu vidi kao najveći problem savremene međunarodne politike – selektivnu primjenu principa.

Kada je riječ o Ukrajini, teritorijalni integritet predstavlja apsolutni princip međunarodnog prava.

Kada je riječ o Srbiji i Kosovu, onda se govori o „specifičnim istorijskim okolnostima“.

I upravo ta razlika stvorila je duboko nepovjerenje prema dijelu zapadne politike u regionu.

Vučić je u svom pismu veoma precizno pogodio upravo tu tačku frustracije velikog dijela srpskog naroda – osjećaj da za Srbe često ne važe ista pravila kao za druge.

I to nije emocija koju je stvorila propaganda.

To je osjećaj koji se godinama taložio kroz političke odluke međunarodne zajednice na Balkanu.

Pismo je otvorilo još jedno važno pitanje – položaj Srba u Crnoj Gori.

Jer gotovo trećina građana Crne Gore govori srpskim jezikom i osjeća nacionalnu pripadnost srpskom narodu, ali se taj identitet godinama često tretirao kao politički problem, a ne kao legitimni dio crnogorskog društva.

I upravo zato Vučićev zahtjev da se pokaže više poštovanja prema srpskom jeziku i nacionalnim simbolima nije doživljen samo kao politička poruka iz Beograda, već i kao poruka dijelu građana Crne Gore koji godinama smatraju da su institucionalno marginalizovani.

Tu se vidi i suštinska razlika između političkog i identitetskog pitanja.

Jer Srbija i Crna Gora danas nijesu u sukobu zbog teritorije.

One su u latentnom sukobu zbog interpretacije identiteta, istorije i prava srpskog naroda u Crnoj Gori da bude ravnopravan bez političke stigmatizacije.

Možda najvažnija stvar u cijelom pismu jeste činjenica da u njemu nije bilo prijetnji.

Nije bilo teritorijalnih pretenzija.

Nije bilo poziva na destabilizaciju Crne Gore.

Naprotiv.

Vučić je više puta ponovio da Srbija poštuje nezavisnost Crne Gore i njene odluke, čak i onda kada se sa njima duboko ne slaže.

I upravo tu leži državnički karakter ovog obraćanja.

Jer u vremenu regionalnih tenzija i agresivne političke retorike, Vučić je pokušao da spoji nacionalni stav Srbije sa porukom da odnosi dva naroda ne smiju biti trajno zatrovani.

Naravno, politički protivnici će reći da je riječ o pažljivo kreiranom političkom nastupu.

Ali čak i ako jeste, ostaje činjenica da je otvorio teme o kojima se u regionu godinama govori samo šapatom.

Najveća vrijednost Vučićevog pisma nije u tome što će ono promijeniti zvanične politike Podgorice ili Beograda.

Neće.

Njegova važnost leži u tome što je ponovo pokazalo da Balkan ni poslije tri decenije raspada Jugoslavije nije završio razgovor sam sa sobom.

Jer iza svih političkih sukoba i geopolitičkih poruka i dalje stoje neriješene emocije, istorijske traume i osjećaj nepravde koji postoji na svim stranama.

I zato ovo pismo nije bilo samo obraćanje predsjednika Srbije građanima Crne Gore.

Bilo je to obraćanje jednog dijela srpskog naroda narodu sa kojim je nekada živio u istoj državi, sa porukom da, uprkos svim političkim pođelama, osjećaj bliskosti nije nestao.

A na Balkanu je to često mnogo važnije od same politike.

M. D.