Divlja jabuka Malus sieversii nije samo zanimljiv stanovnik planinskih šuma Centralne Azije. Ona se smatra jednim od ključnih predaka velikog broja današnjih sorti jabuke, pa njena genetika predstavlja svojevrsnu rezervnu biblioteku osobina koje su tokom modernog oplemenjivanja mogle biti izgubljene. Kineska akademija nauka je 25. avgusta objavila rezultate istraživanja u kojem je pronađen složen molekularni sistem zahvaljujući kojem se divlja jabuka brani od gljivice Valsa mali. Ovaj patogen izaziva Valsa rak jabuke: kora grana odumire, stablo slabi, a u težim slučajevima biljka propada. Istraživači sa Instituta za ekologiju i geografiju Sinkjanga identifikovali su regulatorni lanac označen kao MsWRKY65–MsLNC1–MsTRX5, koji se aktivira kada gljivica napadne biljku i pokreće nekoliko nivoa odbrane.
Najzanimljiviji deo priče jeste uloga molekula koji uopšte ne kodira protein. Naučnici su analizirali RNK u zaraženim tkivima i pronašli 35.898 dugih nekodirajućih RNK, molekula koji su nekada često smatrani sporednim proizvodom rada genoma. Jedan od njih, MsLNC1, pokazao se kao važan deo odbrambenog mehanizma. Kada biljka registruje infekciju, regulatorni protein MsWRKY65 aktivira proizvodnju ove RNK. Ona zatim pomaže aktivaciji gena MsTRX5, koji utiče na redoks ravnotežu ćelije – odnos između reaktivnih molekula koje biljka može da koristi kao signal i viška koji bi oštetio sopstveno tkivo. Sistem podstiče kontrolisanu reakciju azot-monoksida i istovremeno pomaže uklanjanju prevelike količine reaktivnih kiseoničnih jedinjenja.
Za voćarstvo ovakvo otkriće može imati veoma praktičnu vrednost. Umesto da se otpornost traži samo posmatranjem hiljada stabala tokom više godina, istraživači sada imaju konkretne molekularne mete koje mogu da traže u različitim populacijama. Ako se određene prirodne varijante MsWRKY65, MsLNC1 ili MsTRX5 pokažu posebno efikasnim, mogu se koristiti kao markeri pri klasičnom oplemenjivanju. U budućnosti je moguće razmišljati i o preciznijim genetskim metodama, ali divlje populacije ostaju presudne jer u njima postoje prirodne kombinacije gena koje moderna komercijalna sorta možda više nema. Upravo zato očuvanje divljih rođaka poljoprivrednih biljaka nije samo pitanje zaštite prirode već i osiguranje buduće proizvodnje hrane.
Savremena jabuka rezultat je hiljada godina selekcije za ukus, veličinu, boju, skladištenje i prinos. Svaki put kada čovek favorizuje određene osobine, druge mogu postati ređe. Bolest koja danas pravi problem u intenzivnom voćnjaku možda je nešto sa čim su divlji preci jabuke hiljadama godina živeli i razvijali sopstvenu odbranu. Novo istraživanje sada pokazuje deo tog skrivenog sistema. Divlja jabuka ne može da pobegne od gljivice niti da uzme fungicid, ali njen genom prepoznaje napad, uključuje regulatorni lanac i hemijski menja stanje ćelije. Ponekad najbolja nova tehnologija u poljoprivredi počinje otkrivanjem onoga što je priroda već odavno izmislila.
S.B.
