Norveški kralj Harald V preminuo je danas u 6.35 ujutru u Univerzitetskoj bolnici u Oslu, u 89. godini, saopštila je Kraljevska kuća Norveške.
„Sa dubokom tugom saopštavamo da je Njegovo Veličanstvo kralj Harald preminuo. Kralj Harald mirno je preminuo u Univerzitetskoj bolnici u Oslu, u petak 28. avgusta u 6.35“, navedeno je u saopštenju Kraljevske kuće.
Harald V rođen je 21. februara 1937. godine u Skaugumu, u Askeru, kao sin kralja Olava V i princeze Marte. Na presto je stupio 1991. godine, nakon smrti svog oca, kralja Olava V, i na čelu Norveške proveo je više od 35 godina.
Presto odmah preuzeo prestolonaslednik Hokon
Nakon smrti kralja Haralda, njegov sin, prestolonaslednik Hokon, postao je novi kralj Norveške. Hokon, koji ima 53 godine, stupio je na presto odmah nakon smrti svog oca, u skladu sa norveškim ustavnim poretkom.
Harald je kao trogodišnji princ tokom Drugog svetskog rata sa majkom i sestrama napustio Norvešku nakon nemačke invazije. Porodica je najpre otišla u Švedsku, a potom u Sjedinjene Američke Države, gde je Harald proveo deo ratnih godina. Kraljevska porodica vratila se u Norvešku 1945. godine.
Godine 1957, nakon smrti njegovog dede, kralja Hokona VII, Harald je postao prestolonaslednik.
Vojno obrazovanje i godine u Oksfordu
Harald je završio Kraljevsku norvešku vojnu akademiju 1959. godine, a potom je od 1960. do 1962. studirao društvene nauke, istoriju i ekonomiju na koledžu Baliol Univerziteta u Oksfordu.
Godine 1968. oženio se Sonjom Haraldsen, nakon što je njegov otac, kralj Olav V, dao saglasnost za brak sa ženom koja nije pripadala kraljevskoj porodici. Harald i Sonja dobili su dvoje dece, princezu Martu Luiz i prestolonaslednika Hokona.
Zakletvu položio pred Stortingom
Nakon smrti kralja Olava V 17. januara 1991. godine, Harald je postao kralj Norveške. Četiri dana kasnije, 21. januara, položio je zakletvu pred Stortingom, norveškim parlamentom. Kralj i kraljica Sonja potom su 23. juna 1991. godine imali ceremoniju posvećenja u katedrali Nidaros u Trondhajmu.
Haraldova uloga bila je uglavnom reprezentativna i ceremonijalna, ali je tokom svoje duge vladavine imao važnu ulogu simbola nacionalnog jedinstva. Posebno se isticao u obraćanjima naciji u periodima velikih tragedija i kriza.
Strastveni jedriličar i olimpijac
Kralj Harald bio je poznat i po velikoj ljubavi prema jedrenju. Učestvovao je na Olimpijskim igrama i brojnim međunarodnim takmičenjima, a sa norveškom posadom ostvario je značajne rezultate.
Uprkos godinama i brojnim zdravstvenim problemima, nastavio je da obavlja kraljevske dužnosti. Poslednjih godina njegov raspored je bio smanjen zbog zdravstvenog stanja, ali je više puta odbacivao mogućnost abdikacije.
„Kada jednom položite zakletvu Stortingu, ona traje doživotno“
Harald je 2023. godine, govoreći o svojoj ulozi kralja, poručio da se zakletva koju je položio pred parlamentom za njega podrazumeva do kraja života.
„Kada jednom položite zakletvu Stortingu, ona traje doživotno. Za mene je to tako jednostavno. Nastavićemo do samog kraja“, rekao je tada za norveški javni servis NRK.
Kralj Harald je 17. avgusta ove godine primljen u bolnicu, a njegovo zdravstveno stanje se tokom narednih dana pogoršalo. Kraljevska kuća saopštila je da je lečen zbog bakterijske infekcije u krvi. Dan pre smrti objavljeno je da je njegovo stanje veoma ozbiljno.
Harald V bio je najstariji živi monarh u Evropi pre smrti. Njegova vladavina trajala je više od tri i po decenije, a na prestolu ga je sada nasledio njegov sin Hokon.
E.M.
