U Carigradu, na mestu gde se susreću more i imperije, Aja Sofija je podignuta kao politička i duhovna izjava. Građena je u vreme cara Justinijana I, a posvećena 537. godine. Kada je kupola zasijala, savremenici su pričali da se “nebo spustilo u grad”. Iako to zvuči poetski, inženjerski je bilo blizu istine: prostor je delovao nemoguće velik za svoju epohu.
Arhitekte Antimije iz Trala i Isidor iz Mileta stvorili su rešenje koje je promenilo graditeljstvo: kupola koja “lebdi” na pandantivima, prelazu između kvadrata i kruga. Ali istorija Aja Sofije nije samo kamen. Ona je ogledalo promena: bila je glavna crkva Vizantije, potom, posle osvajanja 1453, pretvorena u džamiju uz minarete i nove elemente, a u 20. veku dobila status muzeja, pa zatim ponovo versku funkciju.
U njenoj unutrašnjosti, mozaici i kaligrafija stoje kao dva jezika vremena. Jedan govori o hrišćanskom carstvu, drugi o osmanskoj epohi, a oba pripadaju istom prostoru. Zato Aja Sofija i dalje izaziva emocije: nije samo građevina, nego slojevita biografija grada koji je menjao ime, vlast i lice, ali je ostao centar sveta na raskršću.
S.B.
