Astronomi su dugo smatrali da su prve galaksije u svemiru bile neuredne, nestabilne i pune materijala koji se tek postepeno organizovao. Novi podaci svemirskog teleskopa Džejms Veb, međutim, pokazuju da je kosmički red mogao da nastane mnogo ranije nego što se pretpostavljalo.
Istraživači su analizirali stotine udaljenih galaksija koje su postojale kada je svemir bio star između približno 400 i 900 miliona godina. Zbog ogromne udaljenosti, svetlost koja danas stiže do teleskopa zapravo prikazuje objekte onako kako su izgledali u veoma ranoj fazi kosmičke istorije.
Hindustan Times je 18. jula preneo da su neke od tih mladih galaksija već poštovale takozvanu Kormendijevu relaciju. Reč je o poznatom odnosu između veličine zaobljene galaksije i jačine svetlosti koja dolazi sa njene površine. Astronomi tu pravilnost decenijama koriste kao važan trag u proučavanju razvoja galaksija.
Očekivalo se da će tako rani sistemi biti previše haotični da bi pokazivali odnose karakteristične za mnogo zrelije galaksije. Umesto toga, rezultati ukazuju da su osnovni procesi koji određuju njihov oblik, gustinu i raspored zvezda već bili aktivni manje od milijardu godina nakon Velikog praska.
To ne znači da su prve galaksije izgledale isto kao današnji veliki zvezdani sistemi. One su se brzo menjale, sudarale, privlačile gas i stvarale nove zvezde velikom brzinom. Ipak, ispod te burne površine možda su već postojala pravila koja i danas oblikuju kosmos.
Džejms Veb je posebno važan jer posmatra infracrvenu svetlost. Zbog širenja svemira, svetlost veoma udaljenih objekata rastegnuta je ka infracrvenom delu spektra, gde je stariji teleskopi nisu mogli dovoljno jasno registrovati.
Novo istraživanje moglo bi da promeni način na koji naučnici prave modele nastanka galaksija. Ukoliko je organizovana struktura nastala ranije, biće potrebno objasniti kako su se gas, tamna materija i prve generacije zvezda tako brzo rasporedili.
Svemir je u mladosti verovatno bio mnogo burniji nego danas, ali izgleda da ni tada nije bio bez pravila. Najstarije galaksije možda su od samog početka nosile nacrt struktura koje su kasnije postale ogromni i stabilni sistemi poput onih koje danas vidimo oko sebe.
S.B.
