BEOGRAD – Specijalizovana veća i Specijalizovano tužilaštvo Kosova formirani su kao rezultat višegodišnjeg procesa koji je počeo nakon izveštaja specijalnog izvestioca Saveta Evrope Dika Martija o navodima o zločinima povezanim sa pripadnicima tzv. OVK.
Marti je u izveštaju Parlamentarne skupštine Saveta Evrope iz januara 2011. godine izneo tvrdnje o nečovečnom postupanju i nelegalnoj trgovini ljudskim organima na Kosovu i Metohiji i severu Albanije, uz navode o umešanosti pojedinih vođa tzv. OVK.
Evropska unija je nekoliko meseci kasnije formirala Specijalni istražni tim kako bi nezavisno ispitao te navode. Istraga je trajala nekoliko godina, a SITF je 2014. godine saopštio da raspolaže dokazima dovoljnim za podizanje optužnica.
Za sprovođenje sudskih postupaka bilo je potrebno formirati posebnu pravosudnu instituciju. Nakon pregovora sa EU, u Prištini su 2015. godine usvojeni ustavni amandman i zakon kojim su osnovana Specijalizovana veća i Specijalizovano tužilaštvo.
Mandat ovih institucija odnosi se na ratne zločine, zločine protiv čovečnosti i druga krivična dela koja su započeta ili izvršena na Kosovu i Metohiji od početka 1998. do kraja 2000. godine, a koja su povezana sa navodima obuhvaćenim istragom.
Za razliku od institucija koje deluju u Prištini, Specijalizovana veća imaju sedište u Hagu i u potpunosti su međunarodnog karaktera. Međunarodne su i sudije, tužilac i ostalo osoblje.
Njihov rad finansiraju EU i zemlje koje su dale finansijski doprinos, među kojima su Kanada, Norveška, Švajcarska, Turska i SAD.
Sada se pred Specijalizovanim većima ponovo otvorilo pitanje njihovog pravnog okvira. Skupština privremenih institucija u Prištini usvojila je izmene zakona kojima se predviđa sužavanje nadležnosti suda, i u predmetnom i u vremenskom smislu.
Izmenama je predviđeno i skraćivanje maksimalne kazne, mogućnost da se kazne služe u zatvorima na Kosovu i Metohiji, kao i uvođenje mogućnosti pomilovanja osuđenih odlukom predsednika.
Predlog izmena došao je iz Demokratske partije Kosova nakon što su Specijalizovana veća 16. septembra četvoricu bivših vođa tzv. OVK osudila na ukupno 81 godinu zatvora zbog ratnih zločina.
Specijalizovana veća su, prema važećem okviru, formirana upravo da bi procesuirala zločine obuhvaćene istragama proisteklim iz navoda Martijevog izveštaja, zbog čega bi predložene promene mogle imati direktan uticaj na budući rad institucije i postupke koji su u njenoj nadležnosti, piše Tanjug.
M. T.
