Zgrada zamka Ribak na prostoru Univerzitetskog koledža u Dablinu spolja izgleda kao građevina iz viktorijanskog perioda. Međutim, detaljno arhitektonsko istraživanje pokazalo je da se u njenoj unutrašnjosti i dalje nalaze znatno stariji zidovi srednjovekovne tvrđave.
Dugo se verovalo da su ostaci prvobitnog zamka uklonjeni tokom 18. veka, pre kasnijih prepravki objekta. Nova analiza pokazuje da rušenje nije bilo potpuno. Graditelji su pojedine čvrste zidove očigledno uključili u mlađu građevinu, prekrivajući ih malterom i kasnijim dekorativnim slojevima.
Arheolog Tadg O’Kifi sa Univerzitetskog koledža u Dablinu prepoznao je nepravilnosti u debljini i rasporedu zidova koje nisu odgovarale viktorijanskoj arhitekturi. Ispod površine ostali su otvori, prelazi i konstruktivni elementi karakteristični za srednji vek.
Prema izveštaju časopisa „Archaeology Magazine“, najstariji sačuvani delovi potiču iz 13. veka. I dvorište iza sadašnje zgrade prati srednjovekovni raspored, što pokazuje da nije preživelo samo nekoliko izdvojenih kamenova, već značajan deo osnovne strukture kompleksa.
Tvrđava je podignuta uz nekada važan put kojim se prilazilo Dablinu. Takav položaj omogućavao je kontrolu kretanja ljudi i robe, ali i rano upozorenje na približavanje neprijatelja. Zamak je verovatno imao istovremeno stambenu, upravnu i odbrambenu ulogu.
Utvrđene kuće u okolini srednjovekovnih gradova nisu uvek izgledale kao veliki kraljevski zamkovi sa visokim kulama. Često su pripadale moćnim porodicama i predstavljale kombinaciju doma, skladišta i vojnog uporišta. Debeli zidovi pružali su zaštitu, dok je položaj uz put donosio politički i ekonomski značaj.
Otkrivanje takvih slojeva zahteva više od uklanjanja maltera. Stručnjaci proučavaju način slaganja kamena, vrstu vezivnog materijala, oblik prozorskih otvora i veze između pojedinih zidova. Svaka prepravka ostavlja trag koji može pokazati da li je deo konstrukcije prvobitan ili naknadno dodat.
Istorijske ilustracije takođe pomažu u rekonstrukciji. Akvarel Gabrijela Beranžea iz 1765. godine prikazuje raniji izgled Ribaka i omogućava poređenje sa delovima koji su preživeli u današnjoj zgradi. Ipak, slika nije tehnički plan, pa se njeni detalji moraju potvrditi pregledom samog objekta.
Otkriće menja način na koji će zgrada biti održavana. Zid koji je ranije tretiran kao viktorijanski element sada postaje deo mnogo starijeg spomenika. Budući radovi moraće da vode računa o slojevima koji nisu odmah vidljivi.
Ribak pokazuje da arheološka otkrića ne moraju da počnu iskopavanjem zemlje. Ponekad se čitava srednjovekovna građevina nalazi pred očima ljudi, prerušena u mlađu zgradu. Dovoljno je pažljivo pogledati iza maltera da istorija grada postane nekoliko vekova dublja.
S.B.
