NOVI SAD – Srpska Vojvodina proglašena je 15. maja 1848. godine u Sremskim Karlovcima, kao odlučan izraz vekovnih težnji za autonomnom teritorijom Srba unutar Habzburške monarhije. Još od kraja 17. veka, srpski narod se dosledno pozivao na poseban status dodeljen Privilegijama bečkog dvora u vreme Velike seobe pod patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem. Činjenica da su ova prava neretko bila narušavana, dovela je u specifičnim okolnostima revolucionarne 1848. godine do uspostavljanja Srpske Vojvodine kao odbrambenog mehanizma i političkog cilja.
Evropa je te godine bila pozornica „Proleća naroda“, talasa buntova i revolucionarnih dešavanja koji su zahvatili Pariz, Brisel, Italiju, nemačke i austrijske zemlje. Pošto su mađarski revolucionari istupali sa isključivim nacionalnim programom, osporavajući prava manjinskim etničkim grupama unutar Ugarske, kod Srba se javio snažan osećaj ugroženosti. Razbuđeni nacionalizmi bili su sastavni deo ondašnjih liberalnih stremljenja, što je bilo posebno izraženo kod Lajoša Košuta, čiji je radikalizam primorao druge narode na samoorganizovanje i borbu za očuvanje sopstvenog identiteta.
U Sremskim Karlovcima, tadašnjem crkvenom i nacionalnom središtu, na Majskoj skupštini okupili su se predstavnici 175 crkvenih opština, ali i izaslanici Srba iz drugih krajeva Austrijskog carstva, uz prisustvo delegata iz Kneževine Srbije. Tokom zasedanja, 15. maja 1848. godine, zvanično je proglašena Vojvodina kao posebna teritorijalna jedinica koja je obuhvatala Srem, Bačku, Banat i Baranju, uključujući i delove Vojne granice. Mitropolit Josif Rajačić proglašen je za patrijarha, dok je graničarski oficir Stevan Šupljikac izabran za prvog srpskog vojvodu.
Politički i socijalni pokreti iz 1848. godine nisu bili izraz samo nacionalnih, već i dubokih socijalnih težnji koje su dovele do konačnog urušavanja feudalnih odnosa u većem delu Evrope. Seljaci su pravno oslobođeni stega i obaveza, čime je postavljen temelj za razvoj modernog građanskog društva. Za srpski narod, ovi događaji predstavljaju jedan od najvažnijih međaša u istoriji borbe za samobitnost i političku subjektivnost na ovim prostorima. Danas se 15. maj obeležava kao dan od sudbinskog značaja, koji podseća na hrabrost predaka da u jeku evropskog previranja formulišu i brane sopstvene državotvorne interese.
M. D.
