U selu Lipnica kod Čačka srušio se još jedan krajputaš, tradicionalni kameni spomenik koji decenijama čuva uspomenu na ljude stradale daleko od svojih domova. Meštani pretpostavljaju da je do urušavanja došlo usled snažnog nevremena i olujnog vetra, ali upozoravaju da je reč o još jednom u nizu nestalih spomen-obeležja, čime se nepovratno brišu tragovi lokalne istorije i porodičnog sećanja.
Nakon poslednjeg nevremena koje je zahvatilo čačanski kraj, stanovnici Lipnice zatekli su srušen krajputaš pored puta, jedan od retkih sačuvanih kamenih spomenika koji su decenijama svedočili o prošlosti ovog sela.
Prema njihovim rečima, ovo nije usamljen slučaj.
Pre manje od godinu dana u istom selu srušen je još jedan krajputaš, za koji su meštani tvrdili da je oštećen zbog nepažnje vozača koji su se parkirali u njegovoj neposrednoj blizini. Iako su tada očekivali da će spomenik biti obnovljen, to se nije dogodilo, piše RINA.
„Sa svakim ovakvim spomenikom nestaje deo istorije našeg sela. To nisu samo kameni stubovi, već uspomena na ljude koji su živeli pre nas i na događaje koji su obeležili njihove živote“, kažu meštani.
Više od spomenika
Krajputaši zauzimaju posebno mesto u srpskoj kulturnoj i istorijskoj baštini.
Podizani su najčešće uz puteve, na raskrsnicama ili na ulazima u sela, kao spomen-obeležja ljudima čiji grobovi nisu bili dostupni porodici ili su ostali daleko od rodnog kraja.
Mnogi su podizani u znak sećanja na vojnike poginule u ratovima, putnike koji su stradali daleko od doma ili ljude čiji posmrtni ostaci nikada nisu preneti u zavičaj.
Na njima su često uklesani ime pokojnika, godina smrti, kratki zapisi o njegovom životu ili okolnostima stradanja, kao i simboli karakteristični za određeni istorijski period.
Zbog toga istoričari i etnolozi krajputaše smatraju dragocenim dokumentima narodnog graditeljstva, ali i svedočanstvima o običajima, jeziku, umetnosti i životu ljudi u Srbiji kroz prethodne vekove.
Vreme i nebriga uzimaju danak
Veliki broj ovih spomenika danas je izložen propadanju zbog vremenskih uslova, erozije, neodržavanja ili oštećenja izazvanih građevinskim radovima i saobraćajem.
U mnogim mestima krajputaši nisu evidentirani kao kulturna dobra, zbog čega često ostaju bez institucionalne zaštite.
Meštani Lipnice smatraju da bi upravo zbog njihove istorijske i kulturne vrednosti trebalo pokrenuti inicijativu za popis, restauraciju i očuvanje preostalih spomenika.
„Ako ih ne sačuvamo sada, buduće generacije neće ni znati da su postojali. Svaki srušeni krajputaš znači da je zauvek izgubljen deo naše prošlosti“, upozoravaju stanovnici sela.
Deo identiteta srpskih sela
U brojnim krajevima Srbije krajputaši predstavljaju prepoznatljiv deo kulturnog pejzaža i svedoče o dubokom poštovanju koje je narod imao prema precima i njihovoj žrtvi.
Njihovo očuvanje, smatraju stručnjaci za zaštitu kulturnog nasleđa, nije samo pitanje zaštite kamenih spomenika, već i očuvanja kolektivnog pamćenja, lokalnog identiteta i tradicije koja se vekovima prenosila sa generacije na generaciju.
Zato urušavanje još jednog krajputaša u Lipnici nije samo gubitak jednog spomen-obeležja, već i podsetnik koliko je važno sistematski brinuti o kulturnom nasleđu koje, ukoliko se ne zaštiti na vreme, može nepovratno nestati.
View this post on Instagram
M. T.
Foto RINA
