Jedan fosil ne mora pripadati dinosaurusu da bi promenio istoriju dinosaurusa. Upravo to se dogodilo sa ostacima biljojeda koji je pre približno 240 miliona godina živeo na području današnje Tanzanije. Nova vrsta povezana je sa rodom ranije potvrđenim samo u Južnoj Americi, a ta veza omogućava preciznije određivanje starosti afričkih slojeva.
Životinja je dobila naziv Dinodontosaurus isiyavamanda. Pripadala je dicinodontima, grupi biljojedih sinapsida, odnosno dalekih srodnika evolutivne linije koja će kasnije dovesti do sisara. Imala je snažno telo i karakterističnu građu lobanje, a živela je u trijasu, kada dinosaurusi još nisu dominirali kopnenim ekosistemima.
Deo materijala prikupljen je još 1963. godine tokom britanske ekspedicije. Fosili su potom završili u kolekciji Prirodnjačkog muzeja u Londonu, gde su pojedini ostali samo delimično proučeni duže od šest decenija. Analiza povezanog skeleta i kasnije pronađenog fragmenta lobanje pokazala je da pripadaju nepoznatoj vrsti roda Dinodontosaurus.
To je bilo iznenađenje jer su pouzdani pripadnici istog roda prethodno bili poznati iz Južne Amerike. Prema objašnjenju Univerziteta u Bristolu, prisustvo iste grupe na dva kontinenta omogućava poređenje geoloških slojeva u kojima su fosili pronađeni.
U vreme kada je ova životinja živela, Afrika i Južna Amerika bile su deo superkontinenta Pangee. Današnji okeani još nisu razdvajali ta područja, pa su kopnene životinje mogle da budu rasprostranjene na ogromnom prostoru. Njihovi fosili sada služe kao biološke oznake pomoću kojih geolozi usklađuju slojeve udaljene hiljadama kilometara.
Tanzanijski slojevi ranije su povezivani sa naslagama u Južnoj Africi i smatrani znatno starijim. Upravo u njima otkriveni su fosili za koje je predlagano da pripadaju najranijim dinosaurima ili njihovim neposrednim srodnicima. Međutim, južnoameričke naslage sa rodom Dinodontosaurus nedavno su preciznije datovane.
Nova korelacija ukazuje da bi slojevi u Tanzaniji mogli biti i do deset miliona godina mlađi od odgovarajućih južnoafričkih formacija. Ako je to tačno, kandidati za „najstarije dinosauruse“ pronađeni u njima više ne bi predstavljali tako rane članove grupe. Ne menja se sam fosil, već njegova pozicija na vremenskoj skali.
Otkriće objavljeno u „Journal of Vertebrate Paleontology“ podseća da određivanje starosti nalazišta nije uvek jednostavno. Radiometrijsko datovanje zahteva odgovarajuće minerale i vulkanske slojeve, kojih nema na svakoj lokaciji. Kada oni nedostaju, paleontolozi porede vrste prisutne u različitim naslagama i pokušavaju da sastave veliku slagalicu.
Naziv vrste isiyavamanda odaje priznanje zemlji naroda Vamanda, na čijoj teritoriji su ostaci pronađeni. Takva praksa sve je prisutnija u paleontologiji jer povezuje naučni naziv sa lokalnom geografijom i zajednicama, umesto da se vrste nazivaju isključivo po istraživačima.
Sada će biti potrebno ponovo ispitati druge fosile iz iste formacije, uključujući navodne rane dinosauruse. Njihova anatomija i starost moraće da se uporede sa bolje datovanim nalazištima u Južnoj Americi i drugim delovima nekadašnje Pangee.
Priča pokazuje i koliko muzejske kolekcije mogu biti vredne. Spektakularno otkriće nije uvek posledica novog iskopavanja. Ponekad fosil decenijama čeka u fioci dok nove metode, bolja poređenja i drugačije pitanje ne otkriju njegov pravi značaj.
S.B.
