Arheolozi u Kirgistanu pronašli su do sada nepoznatu kamenu skulpturu povezanu sa starim turkijskim kulturama. Figura je otkrivena pored devet kamenih ograđenih prostora, što ukazuje na to da lokacija nije bila slučajno mesto, već deo ritualnog ili memorijalnog kompleksa.
Takve kamene figure često se nazivaju balbali, mada se taj izraz ne koristi uvek na isti način za sve vrste spomenika. One obično prikazuju stilizovanu ljudsku figuru, ratnika ili značajnog člana zajednice. Pojedini primerci imaju jasno predstavljeno lice, odeću, oružje ili posudu u rukama.
Arkeonews je izvestio da novootkrivena skulptura stoji u neposrednoj blizini devet ograđenih celina napravljenih od kamenih ploča. Njihov tačan raspored, veličina i odnos prema figuri mogli bi da pomognu u određivanju namene čitavog mesta.
Srednjoazijske stepe bile su prostor kretanja brojnih nomadskih zajednica. Iako se njihov život često opisuje kroz stalne migracije, kameni spomenici pokazuju da su pojedina mesta imala trajno značenje. Ljudi su se vraćali određenim lokacijama kako bi odavali počast precima, obavljali obrede ili obeležavali društveni status.
Kamena figura možda predstavlja pokojnika kojem je kompleks bio posvećen, ali moguće je i da prikazuje zaštitnika, ratnika ili simboličnog učesnika obreda. Bez natpisa ili drugih neposrednih dokaza identitet nije moguće pouzdano utvrditi.
Predmeti pronađeni unutar ograđenih prostora mogu da budu presudni za datovanje. Delovi keramike, metalni predmeti, životinjske kosti ili tragovi vatre mogli bi da pokažu kako je lokacija korišćena. Analiza tla ponekad otkriva i organske ostatke koji više nisu vidljivi golim okom.
Položaj spomenika u predelu takođe ima značenje. Ovakvi kompleksi često su podizani na otvorenim mestima sa širokim pogledom, u blizini planinskih prolaza, puteva ili pašnjaka. Spomenik je mogao da bude istovremeno versko mesto i oznaka prisustva određene zajednice.
Skulpture su izložene vetru, kiši, temperaturnim promenama i oštećenjima koja traju vekovima. Zato se detalji koji danas izgledaju kao slučajne neravnine pažljivo snimaju fotogrametrijom i trodimenzionalnim skenerima. Digitalni model može da otkrije tragove rezbarenja koji se teško primećuju pri običnom posmatranju.
Otkriće je važno jer svaki novi kompleks pomaže u povezivanju rasutih tragova starih turkijskih zajednica. Pisani izvori o njima često su nastajali iz perspektive susednih carstava, dok kameni spomenici predstavljaju neposredniji izraz njihovog sopstvenog identiteta.
Nepoznati kameni lik za sada ne otkriva kome je podignut niti šta se događalo unutar devet ograda. Ipak, njegovo prisustvo jasno pokazuje da su ljudi na tom mestu želeli da nešto ostane vidljivo mnogo duže od njihovog života.
S.B.
