Praistorijske šume iz doba dinosaurusa bile su ispunjene zvucima koje ljudi nikada nisu mogli da čuju. Analizom fosilizovanih krila drevnih srodnika današnjih zrikavaca i konjica naučnici su rekonstruisali njihove pozive i deo zvučnog pejzaža starog više od 150 miliona godina.
Mnogi savremeni insekti stvaraju zvuk trljanjem posebnih delova krila. Jedna površina ima niz sitnih zubaca, dok druga deluje poput strugača. Brzina pokreta, razmak između zubaca i oblik krila određuju visinu, ritam i jačinu zvuka.
Kod dobro očuvanih fosila moguće je proučiti upravo te mikroskopske strukture. Istraživači su merili njihov oblik i upoređivali ih sa zvučnim organima živih vrsta. Zatim su pomoću biomehaničkih modela procenili kakve su frekvencije drevni insekti mogli da proizvode.
Science News je opisao rezultate kao pokušaj obnavljanja čitavog hora jurskih prašuma. Različite vrste verovatno nisu koristile isti deo zvučnog prostora. Jedne su proizvodile više tonove, druge niže, dok su ritam i trajanje poziva pomagali ženkama da prepoznaju pripadnike svoje vrste.
To je bilo važno u gustoj vegetaciji, gde je vizuelni kontakt ograničen. Zvuk je mogao da putuje između stabala i paprati, omogućavajući insektima da pronađu partnera bez izlaska na otvoren prostor.
Međutim, pevanje je nosilo i rizik. Predator može da prati isti signal koji privlači ženku. Drevni gmizavci, vodozemci i rani sisari verovatno su koristili zvuke insekata da pronađu plen. Tako je nastajala evolutivna trka između privlačnog poziva i potrebe da se izbegne otkrivanje.
Rekonstrukcija ne može da proizvede potpuno siguran snimak. Mekani delovi tela nisu sačuvani, a položaj krila i način njihovog pokretanja moraju delimično da se pretpostave. Ipak, fizička građa zvučnog aparata postavlja jasne granice mogućih tonova.
Naučnicima je zanimljivo i kako su različite vrste delile isti zvučni prostor. Ako previše insekata koristi sličnu frekvenciju u isto vreme, pozivi se međusobno prikrivaju. Selekcija zato može da podstakne razvoj drugačijih tonova ili pevanje u različitim delovima dana.
Takva podela postoji i danas. Šuma noću menja zvuk kako se aktiviraju različite vrste. Neke pevaju sa tla, druge iz krošnji, a svaka pokušava da svoj signal učini prepoznatljivim u prirodnoj buci.
Fosili se obično posmatraju kao nemi ostaci kostiju, listova i oklopa. Ipak, sitni zupci na jednom krilu mogu da sačuvaju informaciju o zvuku. Drevni insekt odavno je nestao, ali oblik njegovog instrumenta još omogućava nauci da približno čuje melodiju jurske noći.
S.B.
