Komadi keramičkog suda pronađeni u jednoj rimskoj vili na severoistoku današnje Španije dugo nisu izgledali kao nalaz koji bi mogao promeniti razumevanje verskog života na krajnjem zapadu Rimskog carstva. Međutim, jedan detalj privukao je pažnju istraživača – drška oblikovana kao dvoglava zmija. Kada su fragmenti upoređeni sa drugim antičkim predmetima, pojavila se neobična veza sa Sabazijem, božanstvom čiji kult potiče iz Trakije i Frigije, daleko na istoku Mediterana. Archaeology Magazine je 2. septembra predstavio rezultate istraživanja tima Univerziteta u Đironi. Posuda je pronađena u ruralnoj vili kod mesta Collet, a njene karakteristike sugerišu da verovatno nije proizvedena lokalno, već možda u severnoj Africi. U neposrednoj blizini nalazili su se i sudovi za vino iz perioda između 27. godine pre nove ere i 14. godine nove ere, što daje širi kontekst neobičnom predmetu.
Sabazije nije bio među najvažnijim bogovima rimske državne religije poput Jupitera, Marsa ili Venere. Njegov kult pripadao je širokom svetu lokalnih i takozvanih istočnih kultova koji su se zajedno sa trgovcima, vojnicima, robovima i putnicima širili kroz carstvo. U antičkom Mediteranu religijske ideje nisu morale da ostanu vezane za mesto porekla. Čovek rođen na prostoru Male Azije mogao je kasnije živeti u Italiji, severnoj Africi ili Hispaniji i poneti sa sobom rituale i simbole svoje zajednice. Upravo zato mala posuda u ruralnoj vili može biti trag mnogo šire mreže ljudskog kretanja. Dvoglava zmija pojavljuje se među simbolima povezanim sa Sabazijem, a istraživači su pronašli i poređenja sa bronzanim predmetima posvećenim ovom božanstvu.
Posebno važan podatak dolazi iz obližnjeg antičkog grada Emporija, gde je u grobu iz prvog veka nove ere ranije pronađena bronzana ploča sa prikazom Sabazija okruženog simbolima kulta. Kada se dva nalaza posmatraju zajedno, pojavljuje se mogućnost da je neko ko je poznavao ili praktikovao ovu religiju zaista boravio u regionu. Autori čak razmatraju scenario prema kojem je sveštenik ili drugi posrednik kulta putovao sa istoka prema zapadnom Mediteranu. To je hipoteza, a ne dokaz da možemo rekonstruisati put jedne konkretne osobe, ali pokazuje kako arheologija radi: jedan fragment keramike sam po sebi govori malo, dok u kombinaciji sa drugim predmetima i istorijskim kontekstom može postati deo velike priče.
Rimsko carstvo često zamišljamo kao političku celinu koju povezuju vojska, putevi i latinski jezik. U stvarnosti je bilo ogromna kulturna mešavina. Na istom mestu mogli su se poštovati tradicionalni lokalni bogovi, rimska državna božanstva i religijski kultovi koji su stigli hiljadama kilometara daleko. Posuda iz španske vile ne dokazuje da je čitavo selo odjednom počelo da obožava Sabazija. Mnogo je zanimljivije što pokazuje da je makar neka osoba u tom ruralnom prostoru bila povezana sa simbolima čije poreklo vodi preko čitavog Mediterana. Jedna dvoglava zmija na keramičkoj dršci tako je postala mapa – ne geografska, već kulturna, sa tragom ljudi, predmeta i ideja koje su pre dve hiljade godina putovale mnogo dalje nego što bismo očekivali.
S.B.
