Tokom iskopavanja drevne tvrđave Erebuni u Jerevanu pronađen je fragment zidne slike čije su boje ostale iznenađujuće jasne uprkos tome što je nastala pre više od dva i po milenijuma. Crveni, plavi, beli i crni tonovi još se međusobno razlikuju, a snažne tamne linije otkrivaju deo pažljivo oblikovane scene koja je verovatno imala versko značenje.
Fragment potiče iz vremena kraljevstva Urartu, moćne države koja je tokom gvozdenog doba obuhvatala područja današnje Jermenije, istočne Turske i okolnih oblasti. Stručnjaci procenjuju da je slika nastala u drugoj polovini sedmog ili početkom šestog veka pre nove ere. Pronašla ju je zajednička francusko-jermenska arheološka misija.
The History Blog je 1. avgusta izvestio da se na sačuvanom delu verovatno nalazi prikaz obredne ceremonije. Iako je fragment mali u odnosu na nekadašnju celinu, njegova očuvanost pruža redak uvid u način na koji su ukrašavane reprezentativne prostorije urartskih palata i hramova.
Tvrđavu Erebuni podigao je kralj Argišti Prvi 782. godine pre nove ere. Bila je vojno uporište, politički centar i mesto sa važnom verskom ulogom. Smeštena na uzvišenju iznad današnjeg Jerevana, kontrolisala je okolnu ravnicu i puteve koji su povezivali različite delove kraljevstva. Smatra se da je savremeno ime Jerevan nastalo upravo od naziva Erebuni.
Arheolozi su na ovom lokalitetu i ranije pronalazili fragmente murala, naročito tokom velikih istraživanja pedesetih i šezdesetih godina prošlog veka. Međutim, novootkriveni deo privukao je pažnju zbog intenziteta pigmenata i jasnih crnih kontura. Takva očuvanost omogućava stručnjacima da proučavaju ne samo motiv već i način pripreme zida, redosled nanošenja boja i sastav materijala.
Drevni slikari nisu imali industrijski proizvedene boje. Pigmente su dobijali od minerala, zemlje i drugih prirodnih materijala, koje su usitnjavali i mešali sa vezivnim supstancama. Izbor sirovina mogao je zavisiti od lokalnih nalazišta, trgovine i važnosti objekta. Hemijska analiza novog fragmenta mogla bi zato da otkrije odakle su materijali stizali i koliko su složene bile radionice koje su ukrašavale tvrđavu.
Zidne slike u takvim građevinama nisu bile samo dekoracija. One su prenosile poruke o moći vladara, zaštiti bogova, vojnim pobedama i poretku društva. Ljudi koji su ulazili u palatu ili hram nisu gledali gole kamene zidove, već pažljivo osmišljen svet simbola i boja. Današnje ruševine zato često ostavljaju pogrešan utisak da su drevni gradovi bili sivi i jednolični. U stvarnosti su mnogi bili izrazito obojeni.
Kraljevstvo Urartu nestalo je u šestom veku pre nove ere, verovatno pod pritiskom više susednih sila. Ipak, njegovi kanali, tvrđave, natpisi i umetnost ostavili su dubok trag na području južnog Kavkaza. Svaki novi fragment dopunjuje sliku kulture koja je dugo bila poznata uglavnom kroz monumentalne kamene građevine i klinaste natpise.
Nakon otkrivanja, zidna slika zahteva izuzetno pažljivu zaštitu. Materijal koji je vekovima bio stabilan pod zemljom može brzo početi da propada kada dođe u dodir sa vazduhom, promenama temperature i vlagom. Konzervatori zato moraju postepeno da očiste površinu, učvrste slojeve i dokumentuju svaki detalj pre eventualnog premeštanja.
Najveća vrednost ovog nalaza možda nije samo u njegovoj starosti. On pokazuje da su stanovnici Erebunija živeli u prostoru mnogo raskošnijem nego što današnji ostaci mogu da nagoveste. Nekoliko sačuvanih centimetara boje dovoljno je da hladne kamene zidine ponovo dobiju deo nekadašnjeg sjaja.
S.B.
