Na severu Australije, na zidovima i tavanicama kamenih skloništa, generacije domorodačkih umetnika ostavljale su slike mnogo pre nego što je evropska kolonizacija promenila njihov svet. Među njima se izdvajaju ogromne figure predaka, životinja i natprirodnih bića čija tela ponekad zauzimaju čitave površine stena. Novo istraživanje pokazuje da deo tih monumentalnih predstava nije nastajao u nekom neodređenom „drevnom vremenu“, već upravo tokom veoma dramatičnog istorijskog perioda – krajem 18. i tokom 19. veka, kada su lokalne zajednice sve intenzivnije dolazile u kontakt sa evropskim doseljenicima. Phys.org je 30. avgusta predstavio analizu umetnosti iz oblasti Arnhem Land, gde su istraživači povezali stilove, motive i redosled slojeva boje sa istorijskim promenama koje su se odvijale u vreme širenja kolonijalnog prisustva.
Posebno su upečatljive velike figure poznate kao Mimi i druga bića iz lokalnih kosmologija. Njihove izdužene ruke, noge i tela često deluju kao da lebde ili se kreću preko stene, a pojedini primeri toliko su veliki da su umetnici morali pažljivo da planiraju kompoziciju prema samom obliku skloništa. Ono što je istraživačima sada posebno zanimljivo jeste da se u nekim slojevima pojavljuju i elementi koji ukazuju na dolazak novih predmeta, ljudi i ideja. Umetnost zato nije bila samo ukras niti jednostavna ilustracija lova. Ona je mogla služiti kao način da zajednica objasni ogromnu promenu koja se odvija pred njenim očima, povezujući nove događaje sa već postojećim pričama o precima, zemlji i duhovnom svetu.
To menja način na koji često posmatramo praistorijsku i tradicionalnu umetnost. Lako je pretpostaviti da je sve što je naslikano na steni veoma staro i da pripada kulturi koja se vekovima nije menjala. U stvarnosti, domorodačke zajednice nisu bile zamrznute u vremenu. Umetnici su reagovali na nove okolnosti, prilagođavali stilove i koristili stare simbole da bi govorili o potpuno novim iskustvima. Kada se pojavi nepoznata tehnologija, nova životinja, brod ili čovek iz druge kulture, to ne mora odmah da dovede do napuštanja tradicionalnog jezika slike. Naprotiv, novi događaj može biti ubačen u postojeći sistem značenja. Upravo zbog toga kameni zid postaje istorijski dokument, iako na njemu nema datuma, potpisa niti rečenice zapisane alfabetom.
Za savremenog posmatrača možda je najzanimljivije koliko su ovakve slike istovremeno umetnost, istorija i mapa identiteta. One ne govore samo „šta se dogodilo“ već i kako je jedna zajednica pokušavala da razume događaj. Evropski dnevnik iz 19. veka može opisati dolazak kolonista iz perspektive doseljenika, dok slika na steni čuva potpuno drugačiji pogled – svet ljudi koji su se sa tim promenama suočavali na sopstvenoj zemlji. Zbog toga istraživanje nije samo pokušaj određivanja starosti pigmenta. Ono vraća istorijski glas umetnicima koji nisu ostavili pisane arhive u evropskom smislu, ali su svoje iskustvo sačuvali na površinama koje su preživele mnogo duže od papira. Ogromna figura na steni možda zato nije samo mitsko biće iz daleke prošlosti, već reakcija na trenutak kada se svet oko umetnika menjao brže nego ikada ranije.
S.B.
