Paukova mreža nije samo zamka za insekte. Lepljive niti neprekidno prikupljaju sićušne čestice iz vazduha, uključujući dlake, perut, pljuvačku, izmet i druge tragove životinja koje prolaze kroz okolinu. Naučnici su pokazali da se iz takvih mreža može izdvojiti DNK i otkriti koje su se vrste nalazile u blizini, čak i kada nijedna životinja nije neposredno viđena.
Istraživači su prikupili 49 paukovih mreža u jednom australijskom utočištu za divlje životinje i zoološkom vrtu u Pertu. DNK kičmenjaka pronađena je u svakom uzorku, što pokazuje da mreže mogu da rade kao pasivni biološki filteri.
U uzorcima iz utočišta identifikovane su 32 vrste, dok je u zoološkom vrtu pronađen genetski trag 61 vrste. Ukupno je registrovano 85 vrsta kičmenjaka. Neke životinje bile su očekivane na osnovu lokacije, ali su mreže otkrile i tragove vrsta koje istraživači nisu morali da hvataju, fotografišu ili fizički prate.
Rezultate studije objavljene u časopisu „iScience“ preneli su međunarodni naučni mediji, ističući moguću primenu u praćenju biodiverziteta. Metoda se zasniva na ekološkoj DNK, poznatoj kao eDNK, genetskom materijalu koji organizmi ostavljaju u vodi, zemljištu, vazduhu ili na površinama.
Ekološka DNK već se koristi za pronalaženje riba u rekama, vodozemaca u barama i retkih životinja u zemljištu. Paukove mreže nude novu prednost: one same danima ili nedeljama sakupljaju čestice iz vazduha i drže ih na jednom mestu, bez električne energije ili specijalizovane opreme.
Verovatnoća otkrivanja zavisila je od veličine životinje i njene udaljenosti od mreže. Veće i bliže životinje ostavljale su više genetskog materijala, pa su se češće pojavljivale u rezultatima. To znači da metod ne daje potpuno ravnomernu sliku zajednice.
Kiša, sunčeva svetlost, vetar, starost mreže i mikroorganizmi mogu da razgrade DNK. Nije uvek moguće odrediti ni tačan trenutak kada je trag dospeo na niti. Pozitivan rezultat pokazuje da je životinja bila u okolini, ali ne mora pouzdano da otkrije koliko jedinki postoji ili kada su prošle.
Kontaminacija predstavlja još jedan izazov. DNK čoveka koji prikuplja uzorak, životinja iz hrane ili čestica donetih vetrom može se pomešati sa lokalnim tragovima. Zbog toga su potrebne sterilne rukavice, kontrolni uzorci i laboratorijski postupci koji razlikuju stvarni signal od slučajnog prenosa.
Uprkos ograničenjima, paukove mreže mogle bi biti veoma korisne u pećinama, šumama, skladištima, zoološkim vrtovima i područjima na kojima je teško postaviti kamere. Posebno bi mogle pomoći u ranom otkrivanju invazivnih vrsta ili potvrđivanju prisustva veoma retkih sisara, ptica i gmizavaca.
Prednost je i to što se mreža može prikupiti bez uznemiravanja većih životinja. U nekim istraživanjima nije potrebno ni dirati pauka, već se uzima samo deo napuštene ili dostupne mreže.
Ono što iz ljudske perspektive izgleda kao prašnjava nit u uglu može biti biološka arhiva čitavog prostora. Pauk danima plete i popravlja svoju zamku, dok ona istovremeno beleži nevidljive tragove prolaznika. Naučnicima sada ostaje da taj prirodni „filter“ pretvore u pouzdan alat za praćenje života oko nas.
S.B.
