Velike boginje bile su jedna od najsmrtonosnijih zaraznih bolesti u istoriji. Nakon dolaska Evropljana u Ameriku izazvale su katastrofalne epidemije među stanovništvom koje ranije nije bilo izloženo virusu i nije imalo razvijenu imunološku zaštitu.
Istorijski zapisi dugo su opisivali posledice, ali naučnici do sada nisu imali drevne genome virusa pronađene u ljudskim ostacima sa američkog kontinenta. Novo istraživanje uspelo je da izdvoji i analizira genetski materijal virusa iz arheoloških uzoraka.
U izveštaju objavljenom 30. jula navedeno je da su prvi drevni genomi velikih boginja iz Amerike najbliže povezani sa evropskim virusnim linijama. To predstavlja snažan direktan dokaz da je bolest unesena nakon kolonizacije, a ne da je vekovima ranije neprimećeno kružila kontinentom.
Virus velikih boginja izazivao je visoku temperaturu i karakterističan osip koji je prelazio u veliki broj plikova i rana. Preživeli su često ostajali sa dubokim ožiljcima, dok je smrtnost kod pojedinih oblika bolesti bila veoma visoka.
U Americi je uticaj bio posebno razoran jer se zaraza širila zajedno sa ratovima, prinudnim radom, glađu i raspadom postojećih društvenih sistema. Bolest nije bila jedini uzrok demografskog sloma, ali je bila jedan od njegovih najvažnijih pokretača.
Drevna virusna DNK teško se čuva. Materijal je prisutan u veoma malim količinama, raspada se tokom vremena i lako se može pomešati sa savremenom kontaminacijom. Naučnici zato rade u posebnim laboratorijama i porede veliki broj kratkih genetskih fragmenata.
Genomi omogućavaju da se izračuna srodnost različitih linija i približno prati njihovo grananje kroz istoriju. Tako se istorijski dokumenti dopunjuju biološkim dokazom pronađenim neposredno u ljudskim ostacima.
Velike boginje su zahvaljujući globalnoj vakcinaciji zvanično iskorenjene 1980. godine. To je jedina ljudska zarazna bolest koja je potpuno uklonjena iz prirodnog prenosa.
Novo istraživanje zato govori o tragediji, ali i o velikom uspehu medicine. Virus koji je nekada menjao tok čitavih kontinenata danas više ne kruži među ljudima, dok njegovi drevni genomi pomažu da preciznije razumemo kako je ta katastrofa počela.
S.B.
