BEOGRAD – Na današnji dan 1825. u Novom Sadu rođen je Đura Daničić. U rodnom gradu završio je pet razreda Srpske pravoslavne velike gimnazije novosadske, a obrazovanje je nastavio u Požunu (Bratislavi). Studije prava otpočinje u Pešti 1844, a sledeće godine ih nastavlja u Beču. U Beču upoznaje Vuka Karadžića i postaje agilni pobornik njegove reforme srpskog književnog jezika i pravopisa. Napustivši studije prava (1846), posvećuje se izučavanju slovenske filologije u direktnim kontaktima s Francom Miklošičem. Beč napušta 1856, kada je dobio posao bibliotekara Narodne biblioteke u Beogradu. U periodu od 1859. do 1865. bio je profesor teorije književnosti, filologije i istorije književnosti na beogradskom Liceju, odnosno Velikoj školi. Zbog sukoba sa prosvetnim administrativnim vlastima 1865. godine napušta profesuru i prelazi u Poštansko odeljenje Ministarstva unutrašnjih dela. Godine 1866. prelazi u Zagreb, gde je izabran za prvog tajnika Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti. Na poziv ministra prosvete Stojana Novakovića vraća se u Beograd 1873. i preuzima vođenje Srpskog seminara na Velikoj školi. Nakon četiri godine ponovo odlazi u Zagreb.
Član Društva srpske slovesnosti postao je 1849, a dužnost sekretara Društva obavljao je od 1857. do 1861. Za redovnog člana Srpskog učenog društva izabran je 1869. godine, a za predsednika Društva 1878. godine. Bio je i član Ruske akademije nauka (1864).
Polemičkom studijom Rat za srpski jezik i pravopis (1847) Daničić je uveo naučnu argumentaciju u srpsku filološku kritiku i doprineo pobedi jezičke reforme Vuka Karadžića. Potpisao ju je pseudonomom Đ. Daničić, kojim će potpisivati i kasnija dela. Svojim radom dao je nemerljiv doprinos konstituisanju srpskog književnog jezika. Objavio je Malu srpsku gramatiku 1850, a njeno drugo, izmenjeno i prošireno izdanje pod naslovom Oblici srpskoga jezika 1863. Sarađivao je s Vukom na drugom izdanju Srpskog rječnika (1852) i zahvaljujući njemu u ovom izdanju dosledno je sprovedeno obeležavanje četvoroakcenatskog sistema srpskog književnog jezika. Daničićeve radove o srpskim akcentima, objavljivane u ediciji Slavische Bibliothek (1851), Glasniku DSS (1856−1859) i Radu JAZU (1869−1872) izdao je Milan Rešetar 1925. godine pod nazivom Srpski akcenti. U delu Srpska sintaksa (1858) Daničić je temeljno opisao padežni sistem srpskog jezika. Za kodifikaciju vukovskog tipa književnog jezika veliki značaj imaju i njegovi prevodi: Pripovijetke iz Starog i Novog zavjeta (1850), Pisma o službi božijoj u pravoslavnoj crkvi A. N. Muravijeva (1854), Istorija srpskoga naroda A. Majkova (1858) i Stari zavjet (1864−1868).
Daničić se predano bavio proučavanjem srpske jezičke i književne prošlosti i leksikografskim radom. Sastavio je Rječnik iz književnih starina srpskih I−III (1863−1864), prvi istorijski rečnik srpskog jezika, u kojem je obrađena i narodna i književna leksika. Bio je inicijator i prvi urednik Rječnika hrvatskoga ili srpskoga jezika JAZU (1880‒1976). Izdavao je stare srpske rukopisne spomenike, među njima Teodosijev Život Svetoga Save (1860), Nikoljsko jevanđelje (1864), Domentijanov Život Svetoga Simeuna i Svetoga Save (1865), Živote kraljeva i arhiepiskopa srpskih od arhiepiskopa Danila II (1866) i Hvalov rukopis (1871). Knjiga Istorija oblika srpskoga ili hrvatskoga jezika do svršetka XVII vijeka (1874), posvećena istorijskoj morfologiji, do danas je ostala neprevaziđena.
Preminuo je u Zagrebu 17. novembra 1882. Sahranjen je u Beogradu.
M. D.
