Sezona topljenja arktičkog morskog leda danas traje približno 40 dana duže nego na početku satelitskih merenja 1979. godine. Ipak, posle višedecenijskog produžavanja, taj trend je oko 2010. neočekivano usporio. Nova analiza pokazuje da se prosečno trajanje sezone topljenja od tada nije dramatično menjalo, iako Arktik nastavlja da se zagreva znatno brže od globalnog proseka.
Na prvi pogled, podatak bi mogao da zvuči kao dobra vest. Međutim, istraživači upozoravaju da privremeno zaravnjenje linije ne znači da se morski led oporavio. Njegova ukupna površina i debljina ostaju znatno manje nego pre nekoliko decenija, dok je stari višegodišnji led sve ređi. Današnji ledeni pokrivač zato je osetljiviji na promene vetra, temperature vazduha, oblačnosti i kretanja okeanskih struja.
U analizi koju je predstavila NASA Earth Observatory korišćena su satelitska posmatranja od 1979. do 2023. godine. Naučnici su pratili dva važna trenutka: početak prolećnog topljenja i početak jesenjeg zamrzavanja. Utvrđeno je da je sezonu topljenja više produžavalo kasnije formiranje leda u jesen nego značajno raniji početak topljenja u proleće.
Objašnjenje je povezano sa načinom na koji Arktik prima i zadržava energiju. Svetla površina leda odbija veliki deo Sunčevog zračenja, dok tamna morska voda tu energiju upija. Kada se tokom leta otvori veća površina okeana, voda se zagreva i u jesen joj je potrebno više vremena da se ponovo zamrzne. Tako nastaje povratna sprega koja može dodatno da produži period bez leda.
Tokom prve decenije ovog veka taj proces bio je posebno izražen. Posle 2010. ulogu su, po svemu sudeći, u većoj meri preuzele kratkoročne atmosferske promene. Oblaci u nekim okolnostima sprečavaju odlazak toplote, dok u drugim zaklanjaju Sunce. Vetar može da razbije i raznese tanki led, ali i da ga nagomila u određenim područjima. Zbog toga razlike između pojedinih godina postaju velike, čak i kada se dugoročni prosek privremeno ne menja.
Važno je i to što preostali deblji led nije ravnomerno raspoređen. Njegove najveće zalihe nalaze se severno od Grenlanda i oko kanadskog Arktičkog arhipelaga. Ako i taj led nastavi da se stanjuje, sistem bi mogao ponovo da uđe u fazu ubrzanih promena. Današnja pauza zato može predstavljati samo prelaz između dva perioda naglog produžavanja sezone topljenja.
Promene na Arktiku imaju posledice daleko izvan polarnog kruga. One utiču na životinje koje zavise od leda, obalne zajednice, pomorske rute i globalnu razmenu toplote između okeana i atmosfere. Otvorenija voda može pojačati talase i eroziju obale, dok promene u cirkulaciji vazduha potencijalno utiču na vremenske prilike u udaljenim delovima sveta.
Najvažnija poruka istraživanja jeste da klimatski sistem retko reaguje pravolinijski. Privremena stabilizacija jednog pokazatelja ne poništava dugoročno zagrevanje. Arktički led trenutno možda ne produžava sezonu topljenja istom brzinom kao ranije, ali je postao tanji, promenljiviji i ranjiviji. U tom smislu, zastoj nije kraj priče, već novo poglavlje koje tek treba pažljivo pratiti.
S.B.
