Golub se danas najčešće zamišlja na gradskom trgu, krovu ili prozoru zgrade. Zbog njihove brojnosti lako je zaboraviti da odnos ljudi i ovih ptica traje hiljadama godina i da je možda počeo mnogo ranije nego što pokazuju najpoznatiji istorijski zapisi.
Analiza kostiju kamenih golubova pronađenih na kasnobronzanom lokalitetu Hala Sultan Teke na Kipru ukazuje da su ptice živele u veoma bliskom odnosu sa ljudskom zajednicom. Njihova ishrana i zastupljenost ne odgovaraju potpuno slici slučajnih divljih ptica koje su povremeno završile kao plen.
Istraživanje je predstavljeno u avgustovskom izdanju časopisa Antiquity, u kojem autori predlažu da su golubovi na Kipru možda bili polupripitomljeni i da su imali praktičnu ili simboličku ulogu u naselju.
Hala Sultan Teke bio je veliki trgovački centar tokom kasnog bronzanog doba. Nalazio se na važnom mestu za razmenu bakra, keramike, hrane, luksuznih predmeta i ideja između istočnog Mediterana, Egipta, Levanta i Egeja.
U takvom naselju postojala je velika količina žitarica i drugog otpada koji je privlačio ptice. Golubovi su mogli prvo početi da se okupljaju bez ljudske namere, koristeći krovove i zidove kao zamenu za prirodne litice.
Vremenom su stanovnici mogli prepoznati njihovu korist. Golubovi pružaju meso i jaja, dok je njihov izmet cenjeno đubrivo. Mogu se držati na relativno malom prostoru, a odrasle ptice se vraćaju u poznato sklonište.
Arheolozi su analizirali izotope u kostima, hemijske tragove koji mogu pokazati kakvu su hranu ptice jele. Rezultati ukazuju da su pojedini golubovi koristili izvore hrane povezane sa ljudskim naseljem, umesto da se hrane isključivo u prirodnom okruženju.
Takav nalaz sam po sebi ne dokazuje potpuno pripitomljavanje. Životinje mogu koristiti ljudski otpad bez ikakve kontrole. Pacovi, vrane i lisice čine isto u savremenim gradovima, ali ih zbog toga ne smatramo domaćim životinjama.
Zato istraživači posmatraju i broj kostiju, njihovu raspodelu, starost ptica i tragove obrade. Ako se veliki broj golubova pojavljuje u određenim objektima ili u obrednim kontekstima, odnos je verovatno bio složeniji od običnog lova.
Golubovi su u kasnijim civilizacijama imali snažnu simboliku. Povezivani su sa božanstvima, plodnošću, ljubavlju, mirom i prenošenjem poruka. Nije poznato da li su stanovnici Hala Sultan Tekea imali ista značenja, ali je moguće da ptice nisu korišćene samo kao hrana.
Pripitomljavanje često nije jedan događaj sa jasnim datumom. To je dug proces u kojem životinje prvo prilaze ljudskim naseljima, zatim ljudi počinju da ih štite ili hrane, a tek kasnije kontrolišu razmnožavanje.
Golubovi su posebno zanimljivi jer nisu morali potpuno izgubiti sposobnost samostalnog života. Čak i domaće populacije mogu se vratiti divljem načinu života i uspešno opstati u gradovima.
Današnji gradski golubovi uglavnom potiču od pripitomljenih kamenih golubova koji su kroz vekove bežali ili puštani. Njihove različite boje i šare predstavljaju trag nekadašnjeg uzgoja, iako se sada slobodno razmnožavaju.
Ako su ljudi na Kipru već u bronzanom dobu upravljali populacijama golubova, to bi odnos pomerilo dalje u prošlost i pokazalo da su ptice bile deo mediteranskog domaćinstva mnogo pre klasičnih golubarnika.
Nalaz istovremeno menja pogled na svakodnevni život drevnih gradova. Arheologija se često usredsređuje na palate, oružje i trgovinu, dok male životinje ostaju u pozadini. Ipak, upravo one mogu pokazati šta se jelo, kako se čistio grad i koje vrste su ljudi smatrali korisnim.
Kosti golubova nisu spektakularan predmet za muzejsku vitrinu. Male su, krhke i teško ih je razlikovati bez stručnog znanja. Međutim, u njima se nalazi priča o trenutku kada je divlja ptica možda počela da koristi ljudski grad, a čovek odlučio da joj dozvoli da ostane.
S.B.
