Kada naučnici proučavaju jezero, šumu ili morsko stanište, najlakše je usmeriti pažnju na hemijske supstance kojih ima najviše. Novo razmišljanje u ekologiji pokazuje da ponekad upravo molekuli prisutni u gotovo neprimetnim količinama određuju ponašanje čitave zajednice.
Takva jedinjenja dobila su naziv ključni ili „keystone” molekuli, po analogiji sa ključnim vrstama. Kao što jedan predator ili oprašivač može imati neproporcionalno veliki uticaj na ekosistem, tako i retka hemijska supstanca može promeniti hranjenje, razmnožavanje ili raspored brojnih organizama.
Istraživačica Lajbnicovog instituta za ekologiju slatkih voda ukazala je na nekoliko takvih primera u radu predstavljenom 26. jula. Prema tekstu koji je objavio Forschungsverbund Berlin, mala količina odbrambenog jedinjenja koje proizvodi morski puž može značajno promeniti sastav životinjske zajednice u plimskom području.
Molekul ne mora direktno da ubije drugu životinju. Dovoljno je da promeni njen izbor hrane, udalji predatora ili privuče određene mikroorganizme.
Slično važi za mirise koje biljke oslobađaju kada ih napadnu insekti. Ti molekuli mogu privući parazitske ose koje napadaju biljojede, pa biljka hemijskim signalom praktično poziva pomoć.
Problem je što se retka jedinjenja lako izgube u prosečnom hemijskom merenju. Kada se analiziraju samo najzastupljenije supstance, ključni signal može izgledati beznačajno.
Ovakav pristup mogao bi promeniti način praćenja ekosistema. Nestanak jedne male hemijske komponente možda prethodi velikoj promeni u zajednici, čak i kada se temperatura, kiseonik i osnovni hranljivi elementi još nisu znatno promenili.
Istraživanje ključnih molekula važno je i za poljoprivredu, zaštitu prirode i borbu protiv invazivnih vrsta. Razumevanje hemijskih poruka može pokazati zašto se određene vrste izbegavaju, okupljaju ili menjaju ponašanje.
Priroda, dakle, nije organizovana samo velikim količinama vode, ugljenika i azota. Ponekad čitav sistem zavisi od hemijskog šapata koji je dovoljno snažan da ga svi stanovnici razumeju.
S.B.
